Prof. Dr. Yasemin Açık'tan Dijital Sağlık Bilgisi Uyarısı
Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Yasemin Açık, dijital mecralarda yayılan her sağlık önerisinin güvenilir olmayabileceğini belirterek, 'Bilginin kaynağını kontrol edin ilaç, takviye ve tedavi kararlarını hekiminize bırakın' uyarısında bulundu.
Prof. Dr. Yasemin Açık, 3-9 Eylül Halk Sağlığı Haftası dolayısıyla yaptığı açıklamada sağlık okuryazarlığının ve dijital ortamlardaki bilgileri sorgulamanın önemine dikkat çekti.
İnternet siteleri, sosyal medya platformları ve yapay zekâ araçlarının sağlık bilgisine ulaşmayı kolaylaştırdığını belirten Açık, bilgiye hızlı erişilmesinin o bilginin doğru ve güvenilir olduğu anlamına gelmediğini söyledi.
Sağlık bilgilerinde aile hekimleri ilk sırada
Sağlık Bakanlığının Aralık 2024’te yayımladığı ve 2023 araştırma verilerini içeren “Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Düzeyi ve İlişkili Faktörleri Araştırması”na değinen Açık, sağlıkla ilgili bilgi alınan kişiler arasında aile hekimlerinin yüzde 69,1 ile ilk sırada bulunduğunu belirtti.
Rapora göre sağlık bilgisine ulaşmak amacıyla internet arama motorlarını kullananların oranı yüzde 63,7 olarak ölçüldü. Televizyon yüzde 45,1, sosyal medya ise yüzde 29,6 ile kullanılan diğer iletişim araçları arasında yer aldı.
Dijital araçların bilgiye erişimi hızlandırdığını ifade eden Açık, bu durumun ulaşılan bilginin güvenilirliğini değerlendirme sorumluluğunu da artırdığını kaydetti.
“Doğal ürünler herkes için uygun olmayabilir”
Dijital platformlarda bazı bitki, besin ve karışımların hastalıkları önleyen veya tedavi eden mucizevi çözümler gibi sunulabildiğini belirten Prof. Dr. Açık, doğal olduğu ifade edilen her ürünün güvenli kabul edilmemesi gerektiğini söyledi.
Bitkisel ürünler ile takviyelerin kullanılan ilaçlarla etkileşime girebileceğine dikkat çeken Açık, özellikle kronik hastalığı bulunanların, hamilelerin, çocukların ve düzenli ilaç kullananların bu tür ürünleri uzman görüşü almadan kullanmaması gerektiğini vurguladı.
Açık, “Kesin sonuç”, “tek kürle çözüm” ve “herkese uygun” gibi ifadelerin önemli uyarı işaretleri olduğunu belirterek, bir içeriğin çok izlenmesinin veya tanınmış bir kişi tarafından paylaşılmasının onu güvenilir hâle getirmeyeceğini ifade etti.
“Yapay zekâdan bilgi alınabilir ancak karar hekime bırakılmalı”
Sağlık alanında yapay zekâ kullanımını da değerlendiren Prof. Dr. Açık, bu araçların bir konuyu anlamaya veya güvenilir kaynaklara ulaşmaya yardımcı olabileceğini söyledi.
Aynı belirtinin farklı hastalıklarla ilişkili olabileceğine dikkat çeken Açık, kişinin sağlık durumunun yalnızca birkaç bilgi üzerinden değerlendirilemeyeceğini belirtti.
Açık, tanı konulması, ilaç kullanılması, doz değiştirilmesi veya mevcut tedavinin bırakılması gibi kararların mutlaka hekim değerlendirmesiyle alınması gerektiğini vurguladı.
Güvenilir sağlık bilgisi için beş soru
Prof. Dr. Yasemin Açık, internette karşılaşılan sağlık bilgilerini değerlendirmeden önce şu beş sorunun sorulmasını önerdi:
- Bilgiyi paylaşan kişi veya kurumun ilgili alandaki uzmanlığı açıkça belirtiliyor mu?
- İddia, bilimsel araştırmalara veya resmî sağlık kurumlarının güncel bilgilerine dayanıyor mu?
- İçeriğin yayımlanma ya da güncellenme tarihi bulunuyor mu?
- “Kesin sonuç”, “mucize çözüm” veya “herkese uygun” gibi iddialı ifadeler kullanılıyor mu?
- Öneri; ilaç bırakmayı, doz değiştirmeyi, tedaviyi ertelemeyi veya kontrolsüz takviye kullanmayı içeriyor mu?
Bu sorulardan birinin bile kuşku oluşturması hâlinde bilginin uygulanmadan veya paylaşılmadan önce Sağlık Bakanlığı ve Dünya Sağlık Örgütü gibi güvenilir kaynaklardan kontrol edilmesi gerektiğini belirten Açık, kişisel sağlık kararlarında hekim ya da eczacıya danışılması çağrısında bulundu.
Halk Sağlığı Haftası’nda yedi farklı tema işlenecek
Sağlık Bakanlığının 3-9 Eylül Halk Sağlığı Haftası kapsamında yedi farklı temaya dikkat çekeceğini belirten Açık, 5 Eylül’de “Bilgiyi Sorgula, Kaynağı Doğrula, Sağlığını Aşı ile Koru” temasıyla sağlık okuryazarlığının öneminin anlatılacağını söyledi.
Prof. Dr. Yasemin Açık, toplum sağlığının korunması ve geliştirilmesi için çalışan bütün sağlık çalışanlarının Halk Sağlığı Haftası’nı kutladı.
Bakmadan Geçme
